Custom Custom Telefon

Złamanie szyjki kości udowej – rehabilitacja, przyczyny, objawy i leczenie operacyjne

28 grudnia 2021

Złamanie szyjki kości udowej najczęściej występuje u osób starszych, jako wynik niekontrolowanego upadku z wysokości własnego ciała, lub jako inny tak zwany upadek niskoenergetyczny. Do tego typu urazów najczęściej dochodzi w warunkach domowych, poprzez potknięcie lub poślizgnięcie się osoby starszej.

Złamanie szyjki kości udowej, czyli co właściwie się łamie?

Kość udowa dzięki swojej masywnej budowie umożliwia człowiekowi przemieszanie się w przestrzeni a jednocześnie dzięki idealnemu połączeniu z miednicą (tworząc staw biodrowy) sprawia, że chód jest ergonomiczny. Oczywiście zawdzięczamy to również licznym mięśniom, więzadłom i innym tkankom miękkim, które otaczają staw biodrowy.

Jeśli przyjrzymy się kości udowej, a szczególnie jej końcowi bliższemu, który buduje staw biodrowy, możemy ją przyrównać wyglądem do laski zakończonej okrągłą główką (być może to właśnie kość udowa była pierwowzorem do stworzenia laski, która podpiera człowieka podczas chodu). Ta mała główka kości udowej posiada na Naszej miednicy swoją siostrzaną powierzchnię stawową przypominającą dołek, zagłębienie, w którym może się swobodnie poruszać w każdym kierunku.

Choć główną grupę pacjentów po złamaniu szyjki kości udowej stanowią osoby po 60 roku życia, to złamanie kości udowej występuje również w grupie młodszych osób. W tej grupie wiekowej do urazu dochodzi w wyniku wypadków komunikacyjnych lub upadków z dużych wysokości, kiedy na kość udową działają siły przekraczające jej wytrzymałość na złamanie.

Co to jest szyjka kości udowej?

Aby połączenie kości udowej z miednicą było możliwe, głowa kości udowej musi być usytuowana względem trzonu kości udowej pod pewnym kątem i to tu właśnie pojawia się szyjka kości udowej. Jest to przewężenie przypominające swoim wyglądem łabędzią szyję, jest nie tylko odpowiedzialna za połączenie główki z trzonem kości udowej, ale posiada liczne wyniosłości kostne, do których przyczepiają się silne stabilizujące staw biodrowy mięśnie. Wokół kości biodrowej za szyjką rozpościera się również dodatkowe wzmocnienie, czyli torebka stawu biodrowego.

Lokalizacja i kwalifikacja złamania szyjki kości udowej

Kiedy dochodzi do złamania bliższego końca kości udowej uraz może dotyczyć zarówno szyjki kości udowej jak i głowy kości udowej, może to być złamanie międzykrętarzowe, przezkrętarzowe i podkrętarzowe. Wszystko zależy od tego, na jaki poziomie i który element kości udowej uległ uszkodzeniu.

W przypadku złamania szyjki kości udowej jest to złamanie wewnątrztorebkowe, podgłowowe lub przezszyjkowe.  W zależności od skomplikowania, czy powstałych przemieszczeń oraz odłamów najczęściej do sklasyfikowania urazu wykorzystuje się dwie poniżej przedstawione skale.

Odpowiednia kwalifikacja pomaga lekarzowi operującemu wybrać najodpowiedniejsze metody leczenia, a od wyboru metody leczenia uzależniony jest dobór odpowiedniego planu rehabilitacji po złamaniu szyjki kości udowej pacjenta.

Skala Gardena i skala Pauwelsa w przypadku złamania szyjki kości udowej

Skala Gardena określa czterostopniowo złamania szyjki kości udowej w odniesieniu do powstałych przemieszczeń odłamów kostnych oraz głębokością urazu w tkance kostnej.

  • I⁰ – złamanie bez przemieszczenia (bez pełnego uszkodzenia warstwy korowej).
  • II⁰ – złamanie bez przemieszczenia lub ze śladowym przemieszczeniem (pełne uszkodzenie warstwy korowej).
  • III⁰ – złamanie z częściowym przemieszczeniem.
  • IV⁰ – złamanie z całkowitym przemieszczeniem odłamów.

Skala Pauwelsa określa trzy typy złamań szyjki kości udowej z perspektywy kąta nachylenia oraz intensywności działania sił ścinających w stawie.

  • Typ I – linia złamania tworzy z linią poziomą kąt 30⁰. Przewaga sił dociskających nad siłami ścinającymi –małe ryzyko powikłań w postaci martwicy głowy kości udowej.
  • Typ II – linia złamania tworzy z linią poziomą kąt pomiędzy 30 a 50⁰. Wartość sił dociskających równa się wartości sił ścinających – gorsze warunki gojenia się.
  • Typ III – linia złamania tworzy z linią poziomą kąt pomiędzy 50 a 70⁰. Wartość sił ścinających przekracza siły dociskające, co stwarza złe warunki gojenia głowy kości udowej.

Najczęstsze przyczyny złamania szyjki kości udowej

Ponieważ przeważającą grupę pacjentów, którzy ulegają złamaniu szyjki kości udowej stanowią kobiety w wieku powyżej 60 roku życia, wśród najczęstszych przyczyn występowania złamania można wymienić niezadowalającą, obniżoną gęstość kości związaną z osteoporozą, oraz osteopenią. Najczęściej spadek, jakości kośćca wśród kobiet ma miejsce w okresie menopauzalnym, kiedy w wyniku niskiego poziomu estrogenów zmniejsza się mineralizacja kośćca.

Wśród mężczyzn w wieku powyżej 70 roku życia również dochodzi do tego typu złamań, częściej wśród mało aktywnych rekreacyjnie mężczyzn lub obciążonych dodatkowymi internistycznymi chorobami układu sercowo-naczyniowego, czy cukrzycą.

Nie bez znaczenia dla występowania tego typu urazów są również wcześniej wspomniane zaburzenia koordynacji i równowagi, do których dochodzi w wyniku:

  • Nieprawidłowej pracy układu przedsionkowego,
  • Zaburzeń widzenia,
  • Chorób neurologicznych (udar mózgu, choroba Parkinsona),
  • Zaburzeń psychogennych.

Stan zdrowia pacjenta również ma ogromny wpływ na złamanie szyjki kości udowej. Niezadowalający stan odżywienia, niedobory witamin oraz korzystanie z takich środków jak tytoń czy alkohol mają negatywny wpływ na mineralizację kości.

Wśród pacjentów po tego typu urazie można spotkać osoby po leczeniu nowotworowym, bądź obciążonych genetycznie chorobami jak wrodzona łamliwość i kruchość kości. Zaburzenia funkcji nerek i nieprawidłowy poziom gospodarki wapniowej, a nawet stosowanie przewlekle leczenia sterydami może w przyszłości przyczynić się do załamania szyjki kości udowej.

Na częstotliwość występowania tego typu złamania w grupie osób starszych ogromny wpływ ma zmniejszająca się z wiekiem koordynacja, osłabienie siły mięśniowej i postępujące zaburzenia równowagi.

U młodych osób poza chorobami genetycznymi obniżającym jakość kośćca, dominującym powodem występowania złamań jest uprawianie przez te osoby ryzykownych hobby, czy sportów ekstremalnych.

Profilaktyka, czyli jak uniknąć złamania szyjki kości udowej

Aby w przyszłości nie dotknęło nas złamanie szyjki kości udowej, przede wszystkim powinniśmy skupić się na zdrowym stylu życia. Warto zacząć od dobrze zbilansowanej diety, tu przydatnym może się okazać wizyta u dietetyka, który podpowie, na co w naszych codziennych posiłkach zwrócić uwagę.

Z całą pewnością dieta bogata w wapń będzie przyczyniać się do polepszenia mineralizacji kości. Wśród najczęściej wybieranych produktów zawierających wapń można wymienić mleko i przetwory mleczne, czyli sery i twarogi, ale również rośliny strączkowe, jarmuż, brokuł, orzechy czy pełne ziarno zbóż. Poza wapniem powinniśmy również zadbać o odpowiedni poziom witaminy D, K, C, magnezu oraz cynku.

Witaminę D, dzięki której jesteśmy w stanie wchłonąć przyjmowany z pokarmem wapń, najczęściej spotykana jest w tłustych rybach jak śledź, makrela, dorsz, ale również w jajach i niektórych mięsach.

Witamina K niezbędna do syntezy osteokalcyny najczęściej spotykana jest w liściastych, zielonych roślinach. Pamiętajmy, aby w codziennej diecie unikać wyrobów tytoniowych nadużywania alkoholu czy kofeiny. Duże ilości tych substancji prowadzą do dużych niedoborów i obniżenia mineralizacji kości.

Rola ćwiczeń w zapobieganiu złamania szyjki kości udowej

Aby utrzymać nasze ciało w dobrej kondycji a kości na odpowiednim poziomie mineralizacji poza dietą niezwykle ważna jest regularna aktywność fizyczna to dzięki niej nasze kości ulegają regularnej przebudowie. Bez aktywności fizycznej nawet idealna dieta lub suplementowanie niezbędnych składników nie zda się na nic i może dojść do złamania szyjki kości udowej.

Ruch sprawia, że zapotrzebowanie naszych kości na składniki budulcowe wzrasta a regularne dociski i naprężenia, które w naturalny sposób pojawiają się w kości sprawiają, że kość staje się mocna i jednocześnie elastyczna. Aktywność fizyczna poprawia również zakres ruchów w stawach, a wzrost siły mięśni umożliwiają lepszą ich stabilność.

Częstą przyczyną złamania szyjki kości udowej są również upadki w wyniku zaburzeń koordynacji i równowagi. Regularne ćwiczenia fizyczne pozwalają wytrenować układ przedsionkowo-ślimakowy odpowiedzialny za naszą koordynacje i równowagę. Ciągła zmiana pozycji w przestrzeni podczas aktywności stymuluje również receptory znajdujące się w mięśniach oraz ścięgnach, dzięki czemu do naszego mózgu dopływa znacznie więcej bodźców w porównaniu z osobami nie aktywnymi ruchowo.

Aktywność fizyczna osób starszych w tym okresie powinna być dostosowana do potrzeb i zainteresowań danej osoby. Warto wybierać te, które sprawiają osobie starszej dużo radości dzięki temu możliwe jest utrzymanie aktywności przez długi czas, co jest niezwykle ważne. Niestety nierealne, co do oczekiwań lub niedostosowane do poziomu możliwości wybory aktywności sprawiają, że aktywność często jest porzucana po bardzo krótki czasie. Intensywność wysiłku nie powinna być wysoka, ale częstotliwość takiej aktywności rekreacyjnej duża nawet 4- 5 razy w tygodniu.

Aktywność fizyczna a złamanie szyjki kości udowej

Dorośli w wieku 60 lat i więcej spędzają około 10 godzin siedząc lub leżąc. Aktywność fizyczna pomaga nie tylko zachować zdrowie, ale tak ważną dla każdego człowieka niezależność. Im dłużej pozostajesz niezależny, tym dłużej możesz prowadzić aktywne życie towarzyskie czy bawić się z wnukami. Dlatego bardzo ważne jest pozostawanie aktywnym w miarę jak się starzejesz.

Liczne badania wykazują, że regularnie wykonywane ćwiczenia zmniejszają ryzyko demencji, udarów, cukrzycy, chorób serca i chorób psychicznych. Dodatkowo upadki, oraz atrofia mięśni są szczególnie niebezpiecznie w tej grupie wiekowej i mogą prowadzić do złamania szyjki kości udowej. Najlepszą prewencją w ich zapobieganiu jest właśnie aktywność fizyczna.

Wśród najczęściej wybieranych i polecanych aktywności osób starszych należy wymienić:

  • Sporty wodne: pływanie i aqua- aerobic – pomagają zwiększyć wydolność krążeniowo-oddechową organizmu.
  • Spacery, marsze – poprawiają funkcjonowanie obwodowego układu krążenia, zwiększają dotlenienie organizmu i gęstość kości.
  • Jazda na rowerze – pozwala uniknąć chorób układu krążenia. Wzmacnia mięśnie nóg, co znacząco wpływa na redukcję zmian zwyrodnieniowych bioder i kolan.
  • Narciarstwo biegowe – to dyscyplina, która angażuje całe ciało, szczególne obręcz barkową i nogi. Poprawia wydolność krążeniowo-oddechową. Wzmacnia mięśnie całego ciała. Obniża poziom cholesterolu.
  • Treningi siłowe z odpowiednio dobranym obciążeniem – ta forma treningu pozwala wzmocnić mięśnie całego ciała, pozytywnie wpływa na uwapnienie kości, redukuje szansę zachorowalności na osteoporozę. 
  • Nordic-walking – to aktywność, która jak bieg angażuje mięśnie całego ciała, pozwala spalić więcej kalorii niż spacer. Poprawia wydolność krążeniowo-oddechową organizmu.
  • Joga – wspiera cały organizm poprzez budowanie dobrej stabilizacji mięśni głębokich tułowia. Zwiększa elastyczność ciała, dotlenia i redukuje stres.
  • Pilates – poprawia kondycję kręgosłupa, wzmacnia mięśnie całego ciała i zwiększa wydolność organizmu.
  • Gimnastyka – to ćwiczenia, które pomogą rozgrzać mięśnie przygotowując je do codziennego wysiłku.

Objawy złamania szyjki kości udowej

Do podstawowych objawów złamania szyjki kości udowej zaliczamy silny ból zlokalizowany w okolicy stawu biodrowego, może on promieniować na całą pachwinę lub do pośladka. Ból uniemożliwia obciążenie kończyny a tym samym nie możliwy jest chód. W okolicy stawu biodrowego pojawia się również zasinienie i/lub obrzęk, zniekształceniu ulega jego zarys. Charakterystyczny jest również ból podczas biernego ruchu rotacji w biodrze, a rozluźniona kończyna ustawiona jest w rotacji zewnętrznej stawu.

Diagnostyka w rozpoznaniu złamania szyjki kości udowej

Aby móc rozpoznać złamanie w pierwszej kolejności przeprowadza się pełny wywiad uwzgledniający okoliczności pojawienia się dolegliwości bólowych, następnie wykonuje się pełne badanie funkcjonalne kończyny dolnej oraz biodra i porównuje do drugiej zdrowej i bez bólowej kończyny.

Do ostatecznego potwierdzenia rozpoznania złamania wykorzystuje się badania obrazowe RTG oraz rezonans magnetyczny w sytuacji, jeśli obraz RTG jest niejasny.

Złamanie szyjki kości udowej operacja i leczenie

Wybór metody leczenia podejmowany jest wraz z lekarzem i jest całkowicie zindywidualizowany. Oznacza to, że zależy on nie tylko od rozległości uszkodzeń, ale również od wieku i stanu ogólnego pacjenta, jego dodatkowych obciążeń internistycznych, oraz codziennej aktywności. Najczęstszym wyborem leczenia złamania szyjki kości udowej jest leczenie operacyjne.

Ze względu na słabą jakość kośćca, kiedy nie jest możliwe uzyskanie dobrego zrostu kostnego po zespoleniu odpowiednim materiałem, wśród starszych pacjentów często podejmowana jest decyzja o wszczepieniu endoprotezy stawu biodrowego.

W przypadku osób młodszych, przy barku dodatkowych zmian w obrębie stawu biodrowego, podejmuje się próbę leczenia operacyjnego poprzez zespolenie odpowiednimi płytami, śrubami lub drutami chirurgicznymi. W tej grupie osób istnieją większe szanse na uzyskanie dobrego zrostu kostnego.

W niektórych przypadkach złamań szyjki kości udowej niemożliwe jest wykonanie operacji głównie ze względu na zaawansowany wiek chorego, bark kontaktu logicznego z pacjentem, duże zaburzenia neurologiczne uniemożliwiające kontrę nad stawem biodrowym. Poważne obciążenia kardiologiczne i internistyczne również mogą być powodem do niemożności leczenia operacyjnego.

Decyzja o nie podjęciu takiego leczenia jest każdorazowo trudna i indywidualnie rozpatrywana, ponieważ brak takiego leczenie oznacza długie unieruchomienie kończyny w bucie derotacyjnym i brak możliwości obciążania kończyny przez wiele tygodni. Zwiększa to znacznie ryzyko wątpienia takich powikłań, jak odleżyny, zaburzenia ze strony układu krążeniowo – oddechowego czy wystąpienie incydentu zakrzepowo – zatorowego.

Powikłania po złamaniu szyjki kości udowej

Jak po każdym złamaniu lub leczeniu operacyjnym u pacjenta może dojść do powikłań, których, zachowując odpowiednią profilaktykę i stosując się do zaleceń, można uniknąć. Powikłania na które pacjent nie ma bezpośredniego wpływu wynikają z rozległości złamania i tego, jakie struktury uległy uszkodzeniu. Przy wieloodłamowych złamaniach, może dojść do uszkodzenia dużych naczyń krwionośnych oraz nerwów. Co powoduje wzmożone utratę krwi i osłabienie organizmu czy ubytki neurologiczne w mięśniach, które poruszają noga.

Podczas samej operacji może również dojść do nieprawidłowego mocowania implantu, złamań kości trzonu lub miednicy w trakcie zakładania endoprotezy biodra. Podczas zespoleń może dojść do trudności w ustabilizowaniu odłamów i powstania stawu rzekomego lub w przypadku uszkodzeń dużych naczyń do martwicy głowy kości udowej.

Wśród innych powikłań należy wymienić wystąpienie ropnia lub infekcji we wczesnym okresie pooperacyjnym.

Do największych zagrożeń wynikających ze złamania szyjki kości udowej dochodzi z powodu długiego unieruchomienia pacjenta. Należy do nich zaliczyć odleżyny, incydenty zakrzepowo – zatorowe, infekcje jak zapalenie płuc, pogorszenie wydolności krążeniowo – oddechowej pacjenta, zaniki mięśniowe, przykurcze i ograniczenia ruchomości w stawach. Z kolei u osób starszych przy dłuższym unieruchomieniu szybko postępującą dementcję.

Na wystąpienie wszystkich powyższych powikłań możemy mieć wpływ. Najistotniejszym elementem profilaktyki są bowiem ćwiczenia oddechowe, przeciwzakrzepowe, izometryczne mięśni, ćwiczenia czynne kończyn nieoperowanych i co nie zwykle ważne możliwie jak najszybsze uruchomienia pacjenta po operacji.

Do tego niezbędna jest praca z fizjoterapeutą oraz sprzęt typu kule czy balkonik umożliwiający przemieszczania się pacjenta zarówno w szpitalu jak i w domu samodzielnie.

Złamanie szyjki kości udowej rehabilitacja

Rehabilitacja po złamaniu szyjki kości udowej uzależnione jest w pierwszej kolejności od stanu funkcjonalnego pacjenta jeszcze przed złamaniem. Osoby sprawne fizycznie, bez zaawansowanych zmian zwyrodnieniowych czy bez dodatkowych obciążeń internistycznych z dobrą jakością mineralizacji kośćca, zdecydowanie szybciej dochodzą do siebie i uzyskują często wysoki poziom sprawność fizycznej. W przypadku osób mało aktywnych, z dodatkowymi obciążeniami proces rehabilitacji może okazać się dłuższy i bardziej skomplikowany.

Kolejnym czynnikiem wpływającym na wybór metod i przebieg rehabilitacji po złamaniu szyjki kości udowej jest oczywiście wybór metody leczenia. Inaczej będziemy postępować po wszczepieniu endoprotezy biodra, a inaczej w przypadku zespolenia złamania materiałem chirurgicznym.

Jeszcze przed operacją warto spotkać się z fizjoterapeutą, kiedy wiemy już, jaka operacja nas czeka. Taka konsultacja umożliwia przygotowanie operowanej nogi do zabiegu, w bezpieczny sposób zmniejszy się obrzęk i przyczyni do uelastycznienia tkanek miękkich do zabiegu.

Ponieważ głównym celem rehabilitacji po złamaniu szyjki kości udowej jest jak najszybsze uruchomienie pacjenta, podczas wizyty fizjoterapeuta nauczy jak bezpiecznie korzystać z kul, czy balkonika pomoże dobrać sprzęt niezbędny bezpośrednio po operacji.

Przeprowadzony instruktarz ćwiczeń oddechowych, p/zakrzepowych oraz izometrycznych mięśni nogi operowanej, sprawi, że każdy pacjent będzie wiedział jak postępować w pierwszych dobach po zabiegu i na jakie aktywności może sobie pozwolić, aby nie doprowadzić do obluzowania endoprotezy biodra lub przemieszczenia odłamów kostnych.

Rehabilitacja powinna być kontynuowana bezpośrednio po powrocie ze szpitala, gwarantuje to bezpieczny i dynamiczny postęp w powrocie do zdrowia. W tym okresie ćwiczenia uzależnione są od stanu pacjenta po operacji oraz wybranej metody leczenia.

Ćwiczenia po złamaniu szyjki kości udowej

Ćwiczenia po stabilizacji złamania szyjki kości udowej

Pozycja leżenia na plecach, powtarzaj ćwiczenia, co 1-2 godziny 3 serie po 20 powtórzeń.

  1. Oddech torem piersiowym. Podczas wdechu nosem unieś ręce nad głowę i z wydechem ustami powoli opuszczaj.
  2. Oddech torem przeponowym. Ułóż dłonie na brzuchu z wdechem nosem kieruj powietrze w stronę dłoni tak, aby brzuch lekko się uniósł, z wydechem ustami brzuch opada.
  3. Ćwiczenia p/zakrzepowe. Oddychając swobodnie poruszaj stopami zginając je w stronę głowy i odwrotnie. Poczuj napięcie mięśni ud i łydek.
  4. Ćwiczenia p/zakrzepowe. Oddychając swobodnie wykonuj obszerny ruch krążenia stopami w obie strony. Poczuj napięcie mięśni ud i łydek.

Ćwiczenia po złamaniu szyjki kości udowej (wczesny okres szpitalny)

Pozycja leżenia na plecach, powtarzaj ćwiczenia 3-4 razy dziennie w 2-3 seriach po 20 powtórzeń.

  1. Z wydechem napnij brzuch wciągając pępek w stronę kręgosłupa, z wdechem rozluźnij.
  2. Oddychając swobodnie napnij mięśnie pośladków i rozluźnij. Stopy wygodnie oparte na łóżku nogi lekko ugięte w biodrze i kolanach.
  3. Zegnij nogę w biodrze i kolanie kierując piętę w stronę pośladka. Pamiętaj, aby noga sunęła powoli po łóżku nie odrywaj stopy od łóżka.
  4. Przesuń nogę opartą na łóżku lekko na zewnątrz a następnie wróć do pozycji pośredniej nogi.
  5. Możesz wykorzystać gumę do ćwiczeń. Chwyć gumę między ręce na szerokość barków. Z wdechem rozciągaj gumę jednocześnie ściągnij łopatki i zegnij ręce w łokciach. Z wydechem rozluźnij.

Ćwiczenia po złamaniu szyjki kości udowej (późny okres poszpitalny)

Ćwiczenia wykonuj 3-4 razy dziennie w 3 seriach po 20-30 powtórzeń.

  1. Teraz będziesz doskonalić pod okiem fizjoterapeuty chód trójtaktowy o kulach z częściowym obciążeniem nogi operowanej lub z całkowitym odciążeniem w zależności od metody operacyjnej.
  2. W pozycji leżenia na plecach, oddychając swobodnie napnij mięśnie pośladków i rozluźnij. Stopy wygodnie oparte na łóżku nogi lekko ugięte w biodrze i kolanach.
  3. W pozycji leżenia na plecach, z wydechem napnij brzuch wciągając pępek w stronę kręgosłupa, z wdechem rozluźnij.
  4. W pozycji leżenia na plecach, pomiędzy kolanami ułóż dużą piłkę stopy oparte na łóżku. Ściskaj i rozluźniaj naprzemiennie piłkę.
  5. W pozycji siedzącej stopy oparte na podłożu, w rękach na szerokość barków przed klatka piersiową guma do ćwiczeń. Rozciągnij gumę z wdechem prostując łokcie, ściągając barki
  6. W pozycji siedzącej stopy oparte na podłożu, w rękach guma do ćwiczeń. Rozciągnij gumę z wdechem wznosząc jedna rękę nad głowę, druga ręka z gumą pozostaje przy udzie, z wydechem powrót. Po 20 powtórzeniach zmiana ręki.

Jeśli jesteś po złamaniu szyjki kości udowej lub potrzebujesz rehabilitacji po endoprotezie biodra, w warunkach domowych poprowadzimy Cię krok po kroku do pełni zdrowia i aktywności. Nie zwlekaj, jeśli masz wątpliwości, co możesz robić, lub w trakcie ćwiczeń towarzyszy Ci ból skorzystaj z pomocy fizjoterapeuty z dojazdem do domu.

Podziel się swoją opinią
error: Treść jest chroniona !!